27 feb Het ontwikkelen van veerkracht en leiderschap bij leerlingen met behulp van doelgericht coachen
In het dagblad Trouw werd onderwijskundige, psycholoog, maar bovenal auteur van het ‘Onderwijsboek van het Jaar’ Bert Wienen geïnterviewd. Hij stelt dat de scholier meer leraar nodig heeft en minder therapeut. Deze stelling raakt aan een belangrijke discussie binnen het onderwijs: wat is de kerntaak van de leraar en waar ligt de grens tussen lesgeven en emotionele begeleiding? In een tijd waarin de druk op leerlingen – zowel binnen als buiten de schoolmuren – steeds groter lijkt te worden, voelen veel leraren de behoefte om niet alleen kennis over te dragen, maar ook een steunpilaar te zijn ten behoeve van de mentale gezondheid van hun leerlingen. Hoewel deze betrokkenheid waardevol is, mogen we niet uit het oog verliezen waar de kracht van het onderwijs ligt: het overdragen van kennis, het ontwikkelen van vaardigheden en het stimuleren van leiderschap en veerkracht bij leerlingen.
Mentale weerbaarheid van leerlingen onder druk
In een wereld waarin alles steeds sneller en gemakkelijker beschikbaar is, komt een nieuwe uitdaging naar voren: de mentale fitheid van de jeugd. We groeien op in een tijdperk van onmiddellijke behoeftebevrediging. We hoeven nauwelijks meer te wachten of inspanning te leveren om iets te krijgen wat we willen. Of het nu gaat om een serie kijken, een maaltijd bestellen of nieuwe schoenen kopen, alles kan binnen enkele minuten geregeld zijn. Deze “on-demand” cultuur, waarin producten en diensten met één druk op de knop beschikbaar zijn, biedt veel voordelen. Toch zien we de keerzijde: jongeren ontwikkelen minder veerkracht, weerbaarheid en doorzettingsvermogen. Het vermogen om met tegenslag om te gaan, teleurstellingen te verwerken en zich aan te passen aan uitdagingen – allemaal essentiële vaardigheden voor mentale fitheid – komt onder druk te staan.
Ook in het huidige onderwijslandschap sijpelt deze “on-demand” cultuur door. Er wordt vaak gestreefd naar het optimaliseren van de leeromgeving voor leerlingen. Er wordt gezocht naar methoden die het leren aantrekkelijker en makkelijker maken, met als doel zo veel mogelijk comfort en begeleiding te bieden. Dit streven, hoewel goedbedoeld, kan op lange termijn een ongewenst effect hebben: leerlingen ontwikkelen minder veerkracht en leren op deze manier geen leiderschap te tonen over hun eigen leven. Leren is namelijk meer dan het overbrengen van kennis; het is een proces van vallen en opstaan, van leren omgaan met tegenslag en leren van fouten.
Het is de rol van de leraar om de leerling te ondersteunen en te begeleiden in dit proces. Natuurlijk moeten we ook oog hebben voor het welzijn van onze leerlingen, maar dit betekent niet dat we hen moeten behoeden voor elke vorm van tegenslag of ongemak. De leraar is dus geen therapeut, maar kan leerlingen wel begeleiden in hun leerproces door middel van doelgerichte coaching.
De misconceptie over coachen in het onderwijs
Coaching in het onderwijs wordt vaak verkeerd begrepen. Veel mensen zien het als een manier om welzijns gesprekken te voeren of als een soort emotionele begeleiding. Hierdoor verschuift de rol van de leraar naar die van een therapeut. Dit is een misvatting die afbreuk doet aan wat coaching werkelijk zou moeten zijn: een middel om veerkracht, zelfstandigheid en persoonlijke groei te stimuleren.
Doelgericht coachen als oplossing
Doelgericht coachen biedt een krachtig alternatief. Dit type coaching richt zich op het stellen van duidelijke doelen, het opstellen van een concreet, actiegericht plan en het ontwikkelen van de juiste mindset en vaardigheden om deze doelen te bereiken. Het is een aanpak waarin leerlingen worden uitgedaagd verantwoordelijkheid te nemen en leren omgaan met complexiteit en tegenslag.
Een aantal kenmerken van doelgericht coachen zijn:
- Duidelijke doelen stellen: De coach helpt de leerling om hun ambities concreet te maken. Dit betekent dat vaag geformuleerde dromen worden omgezet in duidelijke, uitdagende en haalbare doelen. (DUH) We maken hier onderscheid in lange termijn, middellange termijn en korte termijn doelen.
- Actieplan opstellen: Samen met de leerling ontwikkelt de coach een stappenplan om deze doelen te bereiken. Dit plan omvat niet alleen de noodzakelijke acties, maar ook mogelijke obstakels en strategieën om hiermee om te gaan.
- Verantwoordelijkheid en eigenaarschap: De leerling wordt aangemoedigd om verantwoordelijkheid te nemen voor zijn eigen groei en ontwikkeling. De coaching is gericht op het versterken van de autonomie en zelfredzaamheid van leerlingen, zodat zij op lange termijn zelfstandig hun ambities kunnen waarmaken.
- Ontwikkelen van veerkracht: Een belangrijk aspect van doelgericht coachen is leerlingen helpen om door te zetten, ook wanneer zij tegenslagen ervaren. Het ontwikkelen van veerkracht en doorzettingsvermogen is namelijk essentieel om je ambities te kunnen realiseren.
- Continue reflectie en aanpassing: Tijdens het proces wordt regelmatig gereflecteerd op de voortgang. De coach ondersteunt de leerling in het evalueren van wat wel en niet werkt, en helpt bij het bijstellen van doelen en strategieën waar nodig.
Wat vraagt doelgericht coachen van de coach?
Doelgericht coachen vraagt ook iets van de coach zelf. Wie leerlingen wil begeleiden in hun ontwikkeling, moet zelf een voorbeeld zijn van groei, doorzettingsvermogen en doelgerichtheid. Twee belangrijke eigenschappen die een coach hierbij nodig heeft, zijn een growth mindset en veerkracht.
Het belang van een growth mindset
Een growth mindset is een onmisbare eigenschap voor een coach die doelgericht wil werken. Een coach met een growth mindset gelooft dat vaardigheden en intelligentie ontwikkeld kunnen worden door inzet en doorzettingsvermogen. Dit heeft niet alleen invloed op de manier waarop de coach zichzelf blijft ontwikkelen, maar ook op hoe hij of zij leerlingen begeleidt. Wanneer een coach uitstraalt dat groei en vooruitgang centraal staan – zelfs bij obstakels en tegenslagen – moedigt dit leerlingen aan om uitdagingen te zien als leermomenten in plaats van als vaste beperkingen. Dit bevordert hun veerkracht en motivatie om zichzelf verder te ontwikkelen. Bovendien helpt een growth mindset de coach om open te staan voor feedback, flexibel te blijven in de aanpak en constant te zoeken naar verbeteringen in het eigen coachingsproces. Door dit voorbeeldgedrag krijgen leerlingen de kans om te ervaren dat hun potentieel niet vastligt, maar dat zij met de juiste inspanning en strategieën steeds verder kunnen groeien.
Het belang van veerkracht
Veerkracht is een essentiële eigenschap voor een coach, omdat het helpt om goed om te gaan met uitdagingen die je ongetwijfeld tegen zult komen in het coachingsproces. Tijdens dit proces kan een leerling weerstand bieden of vastlopen, en het is aan jou als coach om hiermee om te gaan zonder de eigen focus of motivatie te verliezen. Dit vraagt om consistentie en doorzettingsvermogen. Door veerkrachtig te blijven, kun je geduldig en creatief blijven inspelen op moeilijke situaties, wat de ontwikkeling van de leerling ten goede komt.
Daarnaast is veerkracht belangrijk om te kunnen leren van fouten. Een coach is geen alwetende gids, maar iemand die zelf ook groeit door ervaring. Door je eigen veerkracht te versterken, toon je kwetsbaarheid en geef je het signaal af dat fouten maken een natuurlijk onderdeel is van groei. Dit schept een veilige leeromgeving waarin de leerling zonder angst kan experimenteren en zich kan ontwikkelen.
Bovendien draagt veerkracht bij aan emotionele stabiliteit. Wanneer een leerling een moeilijke of stressvolle periode doormaakt, is het belangrijk dat de coach kalm en gefocust blijft. Een coach die zelf veerkrachtig is, fungeert als een steunpilaar en geeft de leerling het vertrouwen om door te zetten. Op die manier vormt veerkracht de basis voor een goede en duurzame coachingsrelatie.
Conclusie
Kortom, doelgericht coachen draait om het realiseren van ambities door middel van structuur, verantwoordelijkheid en veerkracht, en geeft leerlingen de kracht om hun dromen om te zetten in tastbare successen. Dit vraagt van de coach om zelf ook doelgericht aan de slag te gaan en de bijbehorende eigenschappen voor te leven.
Wij bij Klik Onderwijs doen niets anders dan dat. We ondersteunen leraren op een doelgerichte manier, zodat ze zich kunnen ontwikkelen als doelgerichte coaches. Zo kunnen zij hun leerlingen de juiste ondersteuning bieden om hun eigen weerbaarheid, veerkracht en leiderschap te ontdekken en ontwikkelen!